Thu hút người ngoài
Người tài cần trọng dụng, không cứ trong tỉnh hay ngoài tỉnh, trong nước hay nước ngoài. Thu hút người ngoài cũng chính là trọng dụng người tài.
Nhà báo Matsuo tặng sách cho tác giả
Những bản làng chia cắt, khó giao lưu với bên ngoài, trai gái thường bé nhỏ. Nguyên nhân không hẳn vì thiếu đói, mà vì hôn nhân cận huyết. Đó là tình trạng các cuộc hôn nhân bị bó hẹp trong một quần thể dân cư, hôn nhân giữa những người cùng chung dòng máu, cùng trong gia tộc. Hậu quả là nhiều trẻ nhỏ sinh ra hoặc khuyết tật, hoặc chậm phát triển về trí tuệ và thể chất.
Đã có nhiều cơ chế, chính sách, chương trình, đề án để hạn chế tình trạng hôn nhân cận huyết, nhưng chưa thấy nói nhiều về quan hệ “cận huyết” trong khoa học. Một khoa của trường đại học, giáo sư A là thầy của phó giáo sư B, phó giáo sư B là thầy của tiến sĩ C, tiến sĩ C là thầy của cử nhân D. Trong “gia đình” khoa học ấy, trò bị “cớm nắng”, khó mà có ý tưởng vượt ra khỏi “cây cao bóng cả” của thày. Môi trường “cận huyết” khiến dân chủ còi cọc, khoa học chậm lớn.
Từ thế kỷ XIX, với tầm nhìn rộng mở hơn các nước châu Á đương thời, Nhật Bản đã có chính sách thu hút người tài từ phương Tây để thúc đẩy khoa học kỹ thuật trong nước. Trong cuốn sách “Nhật Bản cận đại” (Nhà xuất bản Lao động, năm 2015), Giáo sư Vĩnh Sinh - chuyên gia về lịch sử tư tưởng Nhật Bản của Đại học Alberta, Canada - cho biết, các chuyên gia ngoại quốc - ngự cố ngoại quốc nhân (oyatoi gaikokujin) đóng vai trò quan trọng trong việc hiện đại hóa nền công nghiệp của Nhật Bản.
Một vài ví dụ. Năm 1879, Bộ Công nghiệp Nhật Bản dùng 130 kỹ sư ngoại quốc, lương trả cho họ chiếm đến 3/5 ngân sách của bộ này. Đường xe lửa Tokyo - Yokohama cũng do hơn 80 kỹ sư người Anh xây dựng, lương của người kỹ sư quản đốc là 2.000 yên, gấp 2,5 lần lương của người đứng đầu Chính phủ Nhật Bản. Cũng với cách trọng dụng người nước ngoài, đường điện thoại giữa Tokyo và Yokohama được lắp đặt và đi vào hoạt động chỉ 1 năm sau khi máy điện thoại được Alexander Bell phát minh ở Canada.
Cùng với mời người nước ngoài vào làm việc tại nước mình, Nhật Bản còn tích cực chọn cử sinh viên sang các nước phương Tây để học tập. Nhờ vậy, Nhật Bản đã “thoát Á”, trở thành cường quốc, sánh vai với các đế quốc hùng mạnh nhất phương Tây. Nhưng nước Nhật hiện đại, sau thời kỳ tăng trưởng kinh tế nhanh nhất thế giới, từ năm 1990, bước vào giai đoạn suy thoái.
Nhà báo Nhật Bản Fumio Matsuo từng là phóng viên Hãng Thông tấn Kyodo thường trú tại Mỹ. Ông được Bộ Ngoại giao Nhật Bản mời đến trao đổi với đoàn cán bộ đối ngoại chúng tôi trong khóa học tập tại Tokyo năm 2017. Ông chia sẻ lý do dẫn đến “2 thập niên mất mát” của Nhật Bản là do du học sinh Nhật ở Mỹ và các nước phương Tây không còn đông đảo như trước.
Nhà báo Fumio Matsuo cho biết, dẫn đầu trong số các nước có du học sinh đông nhất tại Mỹ những năm qua là Trung Quốc. Học sinh Nhật Bản chỉ xếp thứ 9. Du học sinh Trung Quốc vào học những trường ưu tú nhất của Mỹ, đặc biệt chú trọng các trường bussiness school - nơi thường xuyên cập nhật thông tin mới nhất thế giới về kinh tế và khoa học công nghệ.
Lực lượng du học sinh đông đảo này tiếp thu kiến thức, kỹ năng từ bên ngoài, khi trở về nước trở thành một nguồn sức mạnh cho canh tân đổi mới của Trung Quốc hiện đại.
Từ xưa, các nước có tầm nhìn xa đều rất chú trọng học tập tinh hoa nước ngoài. Cuối thời Xuân Thu Chiến Quốc, nước Tần thống nhất thiên hạ vì thu hút được nhiều danh tướng xuất sắc đến từ các nước khác. Các vị thừa tướng nổi tiếng của nước Tần đều là người nước ngoài như Ngô Khởi, Phạm Thư (người nước Ngụy), Thương Ưởng (người nước Vệ), Lý Tư (người nước Sở). Marco Polo là nhà thám hiểm, thương nhân người Italia, biết 4 ngoại ngữ, được mời làm quan trong triều đình của Đại hãn Mông Cổ Hốt Tất Liệt.
Việt Nam hiện đang hội nhập sâu rộng với thế giới, thắng bại sẽ do thu hút người tài trong và ngoài nước. Thu hút người tài cần chính sách cụ thể. Từ ngày 1-7-2026, thị thực ưu đãi (visa ký hiệu UĐ1) sẽ cấp cho người nước ngoài là nhân lực công nghiệp công nghệ số chất lượng cao và các trường hợp được ưu đãi theo quy định mới. Cùng với đó, thị thực UĐ2 sẽ cấp cho người nước ngoài là vợ, chồng, con dưới 18 tuổi của người nước ngoài được cấp thị thực UĐ1.
Người tài cần trọng dụng, không cứ trong tỉnh hay ngoài tỉnh, trong nước hay nước ngoài. Thu hút người ngoài cũng chính là trọng dụng người tài. Chúng ta có thể tham khảo những bước đi của Nhật Bản cuối thế kỷ XIX. Họ đã “thắt lưng buộc bụng” để trả lương rất cao, thu hút người tài nước ngoài. Có điều đáng học hỏi nữa là, ngày ấy Nhật Bản đã rất khôn khéo chuẩn bị để khoảng 10 năm sau, kỹ sư Nhật đã có thể thay thế các kỹ sư ngoại quốc./.
Theo: hssk.tapchicongsan.org.vn