Tượng đài “Bác Hồ với ngày hội non sông” trong Khu Trung tâm lễ hội Đền Hùng
Gắn kết truyền thống dựng nước với sự nghiệp giữ nước
Đền Hùng là nơi thờ tự các Vua Hùng - những người có công dựng nước, đặt nền móng cho Nhà nước Văn Lang đầu tiên trong lịch sử dân tộc. Khu Di tích lịch sử Đền Hùng được xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt - là nơi hội tụ đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” và truyền thống đại đoàn kết toàn dân.
Hằng năm, hàng triệu đồng bào, du khách về với Đất Tổ để dâng hương tưởng niệm các Vua Hùng, tìm hiểu lịch sử dân tộc và nhắc nhớ về trách nhiệm của mỗi thế hệ đối với đất nước. Trong không gian ấy, câu chuyện về cội nguồn không chỉ được lưu giữ qua những đền thờ, lăng tẩm, hiện vật hay nghi lễ, mà còn được tiếp nối qua những dấu ấn lịch sử gắn với Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Ngày 18/2/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 22c.NV/CC, xác định: Giỗ Tổ Hùng Vương - Ngày 10/3 Âm lịch - Là một ngày kỷ niệm lịch sử. Cũng trong năm 1946, tại Hà Nội - Người chủ trì Lễ Giỗ Tổ Hùng Vương.
Hai lần về thăm Đền Hùng, lần thứ Nhất, ngày 19/9/1954, tại đây, Người gặp gỡ cán bộ, chiến sĩ Đại đoàn Quân Tiên Phong, Bác căn dặn: “Các Vua Hùng đã có công dựng nước. Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”. Lời căn dặn ấy của Người là sợi chỉ đỏ xuyên suốt tôn vinh gìn giữ công lao dựng nước của các Vua Hùng gắn với trách nhiệm giữ nước của các thế hệ con người Việt Nam. Câu nói của Bác tại Đền Hùng về mạch nguồn dựng nước của cha ông qua nhiều thập kỷ mãi được gìn giữ, giáo dục trong các hoạt động về nguồn và trong đời sống tinh thần của mỗi con người Việt Nam.
Lần thứ 2, về thăm Đền Hùng, ngày 19/8/1962, người căn dặn: “Bảo vệ, trồng thêm hoa, cây cối để Đền Hùng ngày càng trang nghiêm, đẹp đẽ và trở thành công viên lịch sử cho con cháu sau này đến tham quan”. Lời gửi gắm ấy của Người đã lan tỏa việc bảo vệ cùng với tôn tạo không gian lịch sử - văn hóa cho các thế hệ sau tham quan, tìm hiểu, cảm nhận, gìn giữ, trân trọng giá trị của Đền Hùng.
Nhìn từ những dấu mốc đó, có thể thấy việc xây dựng Tượng đài “Bác Hồ với ngày hội non sông” tại Khu Di tích lịch sử Đền Hùng được đặt trong một dòng chảy đã được hình thành từ chính lịch sử của Đất Tổ. Đó là sự tiếp nối từ truyền thống dựng nước của các Vua Hùng đến sự nghiệp đấu tranh, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời đại Hồ Chí Minh. Từ việc tưởng nhớ nguồn cội đến việc nhắc nhở trách nhiệm của những người đang sống hôm nay.
Một công trình trong không gian di sản đặc biệt
Là Di tích quốc gia đặc biệt, Khu Di tích lịch sử Đền Hùng đặt ra những yêu cầu chặt chẽ trong bảo tồn và phát huy giá trị. Bởi vậy, việc bổ sung một công trình mới phải được xem xét trong tổng thể quy hoạch, bảo đảm tuân thủ các quy định của pháp luật về di sản văn hóa.
Theo Luật Di sản văn hóa năm 2024, khu vực bảo vệ I - nơi có các yếu tố gốc cấu thành di tích phải được bảo vệ nguyên trạng về mặt bằng và không gian. Các Quyết định số 552/QĐ-TTg ngày 21/4/2017, Quyết định số 2260/QĐ-TTg ngày 31/12/2021 và Quyết định số 801/QĐ-TTg ngày 6/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ xác định phạm vi khu vực bảo vệ I và khu vực bảo vệ II của Khu Di tích lịch sử Đền Hùng.
Theo đó, khu vực bảo vệ I có diện tích 32,2ha, gồm các đền thờ, lăng Vua Hùng và những công trình, cảnh quan gốc của di tích, tiếp tục được bảo tồn nguyên trạng. Khu vực bảo vệ II có diện tích 812,8ha, gồm Khu Trung tâm lễ hội cùng các khu vực cảnh quan, sinh thái, công trình văn hóa, lịch sử và khu dân cư hiện trạng.
Đây là cơ sở để xác định vị trí xây dựng Tượng đài “Bác Hồ với ngày hội non sông”. Theo Quyết định số 801/QĐ-TTg, khu vực bảo vệ I được giữ nguyên, đồng thời bổ sung hạng mục xây dựng tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh tại đồi Phân Bùng, thuộc Khu Trung tâm lễ hội Đền Hùng và nằm trong khu vực bảo vệ II. Khu vực này được quy hoạch để tổ chức các không gian cảnh quan, văn hóa và phục vụ hoạt động lễ hội.
Công trình Tượng đài được quy hoạch trên diện tích 7,6ha, gắn với tổng thể Khu Trung tâm lễ hội, bao gồm các hạng mục: Tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh, phù điêu, khối phụ trợ, khán đài, đường dạo, công trình kiến trúc cảnh quan, sân vườn và cây xanh. Theo quy mô dự kiến, tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh được làm bằng đồng, cao 7,5m, thể hiện hình tượng Người ngồi trên bệ đá khối tự nhiên. Thiết kế bảo đảm yêu cầu an toàn, bền vững và phù hợp với không gian rộng mở của Khu Trung tâm lễ hội. Vị trí tượng cao hơn trục hành lễ từ 2,5 - 3m, bảo đảm không che khuất tầm nhìn lên các đền thờ chính và hài hòa với Bức phù điêu “Bác Hồ nói chuyện với cán bộ, chiến sĩ Đại đoàn Quân Tiên Phong” hiện có.
Công trình Tượng đài có hướng nhìn sang Bức tranh “Ngày hội non sông trên Đất Tổ”, gắn kết hài hòa với tổng thể Khu Trung tâm lễ hội
Như vậy, công trình được đặt ngoài khu vực bảo vệ I - nơi lưu giữ các yếu tố gốc của di tích, đồng thời nằm trong không gian Khu Trung tâm lễ hội đã được quy hoạch. Việc xác định vị trí, quy mô và các hạng mục công trình gắn với yêu cầu bảo tồn không gian di sản, cảnh quan và các công trình hiện hữu.
Theo lãnh đạo Khu Di tích lịch sử Đền Hùng, với các cơ sở và căn cứ pháp lý đã được xác lập, việc xây dựng Tượng đài “Bác Hồ với ngày hội non sông” được thực hiện theo đúng quy định của Luật Di sản văn hóa và quy hoạch đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Công trình đồng thời thể hiện sự tri ân đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh và sự tiếp nối giữa các giá trị lịch sử trong không gian Đền Hùng.
Tô đậm không gian giáo dục truyền thống
Đặt trong không gian Đền Hùng, Tượng đài “Bác Hồ với ngày hội non sông” trước hết là một công trình kiến trúc, cảnh quan; đồng thời bồi đắp sâu sắc ý nghĩa câu chuyện về cội nguồn dân tộc. Thế hệ trẻ Việt Nam được tiếp nối tình yêu thương trực quan hơn, gần gũi hơn.
Đồng chí Nguyễn Mạnh Tuấn - Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy nhấn mạnh: Việc xây dựng tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Khu Di tích lịch sử Đền Hùng có ý nghĩa sâu sắc về giáo dục truyền thống, văn hóa và chính trị - xã hội. Công trình góp phần hình thành không gian giáo dục cho các thế hệ về đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” và công lao của các bậc tiền nhân, từ thời các Vua Hùng dựng nước đến thời đại Hồ Chí Minh. Đây cũng là nơi để đồng bào và du khách khi về với Đất Tổ bày tỏ lòng tưởng nhớ, thành kính đối với các Vua Hùng và Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Cùng với giá trị giáo dục, sự hiện diện của tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh và các hạng mục liên quan góp phần hoàn thiện không gian văn hóa của Khu Di tích, tạo điểm nhấn kiến trúc trong tổng thể cảnh quan đã được quy hoạch. Việc bố trí công trình được gắn với cảnh quan thiên nhiên và các công trình lịch sử hiện hữu, qua đó tạo sự liền mạch giữa không gian thực hành tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên với các hoạt động văn hóa, giáo dục truyền thống, bồi đắp lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc.
Công trình đồng thời thể hiện lòng tri ân đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh, góp phần tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc và phát huy giá trị của Khu Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đền Hùng. Tại đây, câu chuyện dựng nước và giữ nước được tiếp nối trong cùng một dòng chảy lịch sử. Sự kết nối ấy hướng đến những giá trị bền vững: lòng biết ơn nguồn cội, trách nhiệm gìn giữ non sông và ý thức trân trọng, bảo vệ những giá trị mà cha ông để lại.
Với vị thế của vùng Đất Tổ, Phú Thọ mang trọng trách gìn giữ và phát huy các giá trị của Khu Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đền Hùng, bảo tồn các giá trị vật thể đồng thời phát huy chiều sâu lịch sử, văn hóa và tư tưởng của di sản. Sau khi hoàn thành, Tượng đài “Bác Hồ với ngày hội non sông” được kỳ vọng trở thành một điểm đến có ý nghĩa, góp phần hình thành “Không gian văn hóa Hồ Chí Minh” tại vùng Đất Tổ, làm phong phú thêm không gian văn hóa, giáo dục của Khu Di tích, giúp những giá trị về cội nguồn dân tộc tiếp tục được lan tỏa trong đời sống hôm nay.
Nguồn: PhuthoPortal